Avrupa Birliği Sınırda Karbon Düzenlemesi (CBAM, Carbon Border Adjustment Mechanism) 2023'te geçiş dönemine başladı, 1 Ocak 2026'da kesin döneme geçti. Etkilenen sektörler: demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik. Beyan yükümlüsü AB'deki ithalatçıdır; ithalatçı da bu ürünleri ihraç eden Türk üreticiden ürün başına gömülü karbon emisyonunu kanıtlanabilir veriyle ister. Veriyi veremezseniz ithalatçı varsayılan değerleri kullanmak zorunda kalır, bu da ürününüzün maliyetini yükseltir.
CBAM Beyanı Ne Tür Veri İster?
CBAM raporu üç katmanda veri bekler:
- Doğrudan emisyon (Scope 1): Fabrikanızda yakıt ve süreç kaynaklı emisyonlar (doğalgaz, kömür, proses CO₂)
- Dolaylı emisyon (Scope 2): Satın aldığınız elektrik ve ısının emisyonu (Türkiye şebeke faktörü: TEİAŞ)
- Ürün gömülü emisyonu: BOM (ürün reçetesi) üzerinden her ürün için hesaplanan kgCO₂e değeri
Raporun AB kabul edilebilir olması için GHG Protocol Corporate Standard ve ISO 14064-1 metodolojilerine uygun olması, kullanılan emisyon faktörlerinin izlenebilir olması (DEFRA, EPA, IPCC gibi kaynaklar) gerekir.
5 Adımda CBAM Hazırlığı
1. Veri Envanteri
Son 12 ayın yakıt alım faturalarını, elektrik tüketim raporlarını ve üretim verisini toplayın. Eğer ERP kullanıyorsanız bu verileri modülden dışa aktarmalısınız; Excel'den toplamak hem yavaş hem hatalı.
2. Kapsam Belirleme
AB'ye hangi ürünleri ihraç ettiğinizi, hangi Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (GTIP) kodları altında olduğunu listeleyin. CBAM sadece belirli GTIP'leri kapsar; listenizde olmayan ürünler için beyan gerekmez.
3. Emisyon Faktörü Seçimi
Satın aldığınız elektrik için Türkiye şebeke faktörü (güncel değeri resmî yayından alın), doğalgaz için DEFRA faktörü, proses emisyonları için IPCC kaynakları standarttır. Birasyo Sürdürülebilirlik modülü bu faktörleri güncel olarak sunar; siz sadece tüketim miktarını girersiniz.
4. Ürün Karbon Ayak İzi (PCF)
Her ürün için BOM × üretim hattı enerji tüketimi × emisyon faktörü = kgCO₂e. Excel'de elle yapılabilir ama 50'den fazla stok kaleminiz varsa otomasyon şart. Birasyo, ürün başına PCF hesabını üretim modülüyle entegre çalıştırır; reçetenizi değiştirdiğinizde karbon ayak izi otomatik güncellenir.
5. Raporlama ve Denetim
CBAM geçiş döneminde raporlama çeyreklik idi; son çeyrek raporu 31 Ocak 2026'da 2025'in dördüncü çeyreğini kapsayarak teslim edildi. 1 Ocak 2026'dan itibaren raporlama yıllık hale geldi: ilk yıllık CBAM beyanı 30 Eylül 2027'de 2026 takvim yılını kapsayarak verilecek; sonraki her 30 Eylül de aynı şekilde işleyecek.
Raporlar AB'nin sunduğu CBAM Registry portalına yüklenir. Bağımsız doğrulama, AB Implementing Regulation 2018/2067 kapsamında akredite edilmiş ve özellikle CBAM için yetkilendirilmiş bir doğrulayıcı tarafından yapılmak zorundadır (AB ETS ile aynı akreditasyon çerçevesi). Bu iş büyük denetim şirketlerinin tekelinde değildir; yetkili akredite doğrulayıcılar arasında uluslararası doğrulama kuruluşları da bulunur. Birasyo altyapı ve denetim izini sağlar; akredite doğrulayıcı güvence sürecini yürütür ve doğrulama raporunu imzalar.
Küçük İthalatçılar İçin Pratik Öneri
CBAM'in 2025 Omnibus sadeleştirme paketiyle gelen de minimis eşiği, ithalatçı başına yıllık 50 ton'dur (tüm CBAM ürünleri kümülatif; elektrik ve hidrojen için sınırlı istisnalar var). Bu eşiğin altındaki ithalatçılar tam yükümlülükten muaftır.
Önerimiz buna rağmen aynı: muafiyet eşiğinin altında olsanız bile ölçümü şimdiden başlatın. İki sebepten:
- Sonraki mevzuat revizyonlarında eşik düşürülebilir
- Müşterileriniz (örneğin büyük AB alıcıları) kendi raporları için sizin emisyon verinizi isteyecek; ithalatçı tarafındaki muafiyet bunu değiştirmez
Birasyo'nun CBAM'a Katkısı
Sürdürülebilirlik modülümüz yayında (Scope 1-2, emisyon faktör kütüphanesi, hedef yönetimi, TSRS raporu). İhracatçıysanız bugünden veri toplamaya başlayın.
İhracat profiliniz için özel değerlendirme isteyin: demo üzerinden sürdürülebilirlik danışmanımıza iletilir.
Güncelleme, 28 Nisan 2026: Bu yazı uzman okuyucu geri bildirimiyle revize edildi. Üç düzeltme yapıldı: (1) CBAM Omnibus kapsamındaki de minimis eşiği ithalatçı başına yıllık 50 ton (önceki 150 ton bilgisi yanlıştı), (2) raporlama döngüsü 1 Ocak 2026 itibariyle çeyreklikten yıllığa geçti (son çeyrek raporu 31 Ocak 2026'da 2025'in dördüncü çeyreği için verildi; ilk yıllık beyan 30 Eylül 2027), ve (3) doğrulama, AB Implementing Regulation 2018/2067 kapsamında CBAM için akredite edilmiş bir doğrulayıcı tarafından yapılmalıdır; büyük denetim şirketlerinin tekeli değildir. Saul Rubins (Product, Supply Chain Sustainability and Compliance Manager) dikkatli okuması için teşekkürler.
Bu yazıyı LinkedIn'de paylaşın
Başlık, özet ve etiketler panoya kopyalanır, paylaşım penceresi açılır. Yapıştırıp (Cmd/Ctrl+V) gönderin.
